Vajinismus belirtileri kişiden kişiye farklılıklar gösterebilir. Pek çok kişi kendisindeki sorunları araştırırken vajinismus belirtileri ile kendi şikâyeti arasında benzerlikler kurar.Vajinismus olan kadın ne yapmalı?
Vajinismus, vajina giriş kısmını çevreleyen pelvik taban kaslarının cinsel ilişkide istemsiz ve kontrol edilemeyen kasılmalarıyla ortaya çıkan bir kadın cinsel işlev bozukluğudur.
Vajinismus, çoğunlukla cinsel birleşme sırasında vajinal kasların istemsiz ve yoğun şekilde kasılmasıyla kendini gösterir. Kadın, penetrasyon sırasında ağrı, rahatsızlık veya birleşmenin gerçekleşememesi gibi tepkiler yaşayabilir.
Bunun yanı sıra tampon veya fitil kullanamama, jinekolojik muayeneye girememe, genital bölgeye dokunulmasına karşı korku ve partnerle yakın temasta zorlanma gibi belirtiler de sıklıkla görülür. Bu işaretler, hem fiziksel hem de psikolojik bir yanıtın birleşimi olarak ortaya çıkar ve çoğu zaman günlük yaşamı ve cinsel yaşamı etkileyebilir.
Vajinismus belirtileri kişiden kişiye farklılıklar gösterebilir. Pek çok kişi, kendisindeki sorunları araştırırken kendisiyle benzerlikler kurar, hatta bir kısmı kendi tanısını kendisi koyar. Ancak vajinismusun belirtileri birden fazladır. Yapılan çalışmalarda fiziksel, organik, psikolojik, sosyal ve kültürel içerikli pek çok faktörün vajinismus ve diğer cinsel işlev bozukluklarında etkili olduğu görülmüştür. Bu nedenle vajinismus belirtilerinde hem organik hem de psikolojik etkiler rol oynar.
Kliniğimize gelen hastalarımızdan bize sık olarak yöneltilen sorular arasında "Acaba vajinismus olabilir miyim, vajinismus belirtileri nelerdir, kesin tanısı nasıl konulur?" gibi sorular bulunmaktadır.
Vajinismus hastalığı, cinsel ilişki sırasında vajinanın üçte birlik alt kısmında yer alan pelvik kasların ilişki sırasında kontrol dışında kasılması sonucunda, cinsel ilişkinin gerçekleşememesi veya çok zor gerçekleşmesi ile kendisini gösteren bir problemdir. İlişki denenirken ortaya çıkan istemsiz kasılmalar, vajinismus olduğunuzu düşündüren ana belirtidir. Bazen de korkular o kadar yoğundur ki kişi, eşiyle sevişme sonrası bırakın denemeyi, cinsel birleşmeyi düşünmeyi dahi aklına getiremez.
Vajinismus aslında yalnızca cinsel ilişki sırasında kendisini göstermez. Vajinismusun başka belirtileri de olabilir. Vajinismus hastalarının pek çoğunda, vajina içine yabancı bir cisim almak, hatta o bölgeye dokunmak ve bakmak bile oldukça sıkıntılı bir durumdur. Hastaların hemen hemen tamamında jinekolojik muayene olma korkuları da vardır.
Vajinismus belirtileri herkes için farklı olabilir. Ancak şikâyetler arasında genel olarak cinsel ilişkiye girememe sorunu veya ilişkide oldukça zorlanma vardır.
Bazen ağrılı cinsel ilişki olarak da kendisini gösterebilir. Kendi gözlemlerimize göre tedaviye gelen hastaların %90’ı hâlen bakiredir, yani hiçbir şekilde ilişki gerçekleşmemiştir.
Bazı kadınlarda tek bir belirti, çoğu zaman ise birden çok belirti yer alabilmektedir. Vajinismus belirtileri sorunun derecesine göre değişmektedir.
En sık görülen vajinismus belirtileri şunlardır;
Vajinismus belirtilerinin bir kısmının olması bile tanının konulması açısından önemlidir.
Vajinismusun psikolojik parçasını da düşünecek olursak, aynı zamanda bir kaygı (anksiyete) bozukluğudur. Bu nedenle bazı seksologlar tarafından “cinsel fobi” veya “cinsel ilişki korkusu” olarak da tabir edilir. Sorunu yaşayanların pek çoğunda, ilk cinsel deneyime karşı derin bir korku vardır. Bu korku, başta ağrı, acı duyma şeklindedir ve kişiyi cinsel birlikteliği denemekten uzak tutar. Daha sonra, özellikle evlilikten sonra, ilk gecede aşırı kanama, yırtılma, parçalanma, kilitlenme gibi gerçek dışı ve daha büyük korkulara dönüşebilir. Hatta hastaların bir kısmında “ilişkide ölme korkusu” bile mevcuttur.
Kişinin ilişkiye girmesine engel olan bu korku, sadece bir fobi türü olmaktan ziyade vajinismusun bir belirtisidir. Diğer taraftan, vajinismus problemine sahip kadınların pek çoğunda cinsel ilişki korkusunun yanında başka korkular (fobiler) da olabilmektedir. Hera Kliniği’nde yaptığımız çalışmalara göre bunlar; kan aldırmak, muayene olmak, diş tedavisi almak, iğne, yükseklik, karanlık, yalnızlık, hastalık, ölüm, kedi, köpek gibi korkular (fobiler) olabilir. Halk arasında “canı tatlı” olarak tabir edilen kesime uyar.
Bu korkular vajinismus belirtisi olmasalar da bunların eşlik ediyor olması, vajinismus hastası olmaya neden olan korkuların gelişmesine yatkınlık yaratabilmektedir.
Vajinismus problemine sahip kadınlar, eşleriyle sevişmelerinden zevk alabilir, hatta kendi başlarına veya eşlerinin uyarılarıyla orgazm olabilirler. Ancak zaman içinde ilişki denemeleri azalmakta, umutsuzluklar ve sıkıntılar artmaktadır. Denemelerin azalmasıyla birlikte kişilerin cinsel ilişkiden zevk alma oranı düşmekte ve isteksizlik ortaya çıkabilmektedir.
Tedavi olmayan veya olamamış çiftler, ya kendilerini bu şekilde kabul ederek evliliklerine aseksüel (ilişki olmaksızın) devam edebilmekte ya da maalesef evlilikler boşanmalara kadar gidebilmektedir.
Vajinismus problemine sahip kadınlarda, ilk zamanlarda rahatlatıcı ve güzel sevişme sonrası eşleriyle birleşme anı geldiğinde, “panik atak benzeri bir durum” ortaya çıkmaktadır. Bu durumda aniden heyecanlanıp vücutlarını bir korku ile kasarlar; kalp atışları hızlanır, nefes alışverişleri artar ve kendilerini geri çekerek bacaklarını kapatıp eşlerini iterek ilişkiye son verirler.
İlişki sırasında yaşanılan aşırı kaygı ve panik atak genelde ağrı, acı duyma korkusuna bağlı olup, vajinismusun belirtileri arasındadır. Durum, zamanla adeta bir “yatak odası kâbusuna” dönüşür.
Hastaların cinsel deneyimlerinde yaşadıkları kasılmalar çoğu kez vajinal kaslarla sınırlı değildir. Hera Klinik’e 2003 yılından bu yana başvuran 16.000’den fazla hastada yaptığımız gözlemlere göre, vajinismusun derecesi ile bağlantılı olarak kas kasılmaları; kalça, karın, bel, sırt, omuz, bacaklar ve hatta ayak parmaklarına kadar yayılabilir. Bu nedenle, ilişki denenen günlerden sonra vücudun genelinde veya bir kısmında kas ağrıları (yaygın miyaljiler) görülebilir.
Vajinismusta ortaya çıkan bu belirtiler, vücudun ağrı duymaya (veya ağrı duyma korkusuna) karşı kendisini “savunma amacıyla verdiği refleks cevaplar” ile ilişkilidir. Yani beden, bilinçdışından aldığı uyaranlar sonrasında kendisine tehdit olarak gördüğü bir olaydan kendisini korumaktadır. Çözüm, bilinçdışına yerleşmiş yanlış bilgi ve inanışların silinerek yerine doğru bilgilerin işlenmesi ile mümkün olacaktır.
Vajinismusun kesin tanısı, deneyimli bir jinekolog tarafından yapılan basit bir jinekolojik nuayene sonucunda konur. Son derece kolay, ağrısız ve yalnızca birkaç dakika süren bu jinekolojik muayene masasına yatmak bile pek çok hasta için gereksiz bir şekilde korkutucu ve rahatsız edici olabilmektedir. Ancak bu jinekolojik değerlendirme ile vajinismusun doğru tanısı konulabilir ve derecelendirmesi yapılabilir. Bu da tedavinin şeklini belirleyecektir.
Batılı kaynaklarda nadir rastlandığı ileri sürülen vajinismus, ülkemizde cinsel işlev bozuklukları nedeniyle hastanelere başvuranlar arasında en sık görülen problemdir. Cinsel terapi kliniklerine başvuranların %43-73’ünün ana problemi vajinismustur. Toplum genelinde ise neredeyse her 10 kadından birinde bu problem görülmektedir.
Vajinismus belirtilerinin görülme sıklığının yüksek olmasında Türk kültüründeki cinsel değerler, cinselliğin anlamı, cinsel ilişkinin tanımı ve cinsel işlev bozukluğunun algılanması gibi bazı özellikler rol oynamaktadır. Vajinismus belirtileri gösteren kadınların eşlerinde de zaman içerisinde erken boşalma, cinsel isteksizlik ve ereksiyon sorunları (sertleşme azlığı) ortaya çıkabilmektedir. Bu yüzden unutulmamalıdır ki; cinsel sorunların hepsi aslında bir çift problemidir.
Kendi başına bazı belirtilerle anlaşılabilir: cinsel ilişkiye başlamakta zorluk çekmek, tampon kullanamamak, jinekolojik muayene sırasında şiddetli rahatsızlık veya ağrı hissetmek, cinsel birliktelik sırasında kasılma ve “kapalı hissi” yaşamak. Ayrıca kişi, ilişki öncesi aşırı kaygı, korku veya kaçınma davranışları gösterir. Eğer bu durum düzenli olarak yaşanıyor ve yaşam kalitesini etkiliyorsa, vajinismus olma ihtimali yüksek demektir ve uzman bir jinekolog veya cinsel terapist ile değerlendirilmesi gerekir.
Vajinismusun en belirgin belirtisi cinsel birleşme isteğine rağmen penisin vajinaya girememesi, yani vajinal penetrasyonun gerçekleşememesidir. Penetrasyon girişimleri sırasında sıklıkla vajinada ağrı (disparoni),kasılma, kuruluk, panik, kaygı, gerginlik hissedebilir. Aynı zamanda jinekolojik muayenenin ya da tampon veya fitil kullanımının zor olması da vajinismus belirtilerindendir.
Vajinismus bu fiziksel belirtilerden başka, ciddi psikolojik sıkıntılara da yol açabilir. Bu durum, kadının kendine olan güvenini zedeleyebilir ve çiftin cinsel/duygusal uyumunu olumsuz etkileyebilir. Cinsel ilişki gerçekleşemediği için gebelik planları da sekteye uğrayabilir. Ağrı ve penetrasyon korkusu bir kısır döngü yaratır; ağrı beklentisi kasılmayı artırır ve kasılma da ağrıyı, bu da suçluluk hissine yol açar.
Vajinismusun fiziksel etkileri yanında ciddi psikolojik etkileri de mevcuttur. En sık karşımıza çıkanlar depresyon ve anksiyete (kaygı) bozukluklarıdır. Vajinismus hastalarında özellikle yaygın anksiyete bozukluğu, sosyal anksiyete ve obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) gibi kaygı bozuklukları sıkça görülmektedir. Aynı şekilde vajinismus hastalarının yarıya yakınında depresyon belirtileri gözlemlenebilmektedir. Tedavi edilmediğinde, depresyonun şiddeti artabilir ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Cinsel ilişki esnasında vajinanın çevresi kasların kasılması ve birleşmeye izin vermemesi ve ağrı sorunu her zaman vajinismus anlamına gelmez. Fakat kadın ilişki yaşamayı istediği halde kaygı ve korku gibi sebeplerden beraberlik yaşayamıyorsa bu durum tekrarlayan denemelerde de devamlılık gösteriyorsa sebebin vajinismus hastalığı olabileceğini düşünmelidir.
CETAD 2006 yılında 1500 kişi üzerinde yaptığı bir ankete göre Türkiye’de her 10 kişiden birisi vajinismus sorunu ile karşı karşıyadır. Yani toplumumuzdaki %10’luk bir bölüm eşiyle hiç ilişkiye girememekte veya ilişki sırasında sıkıntı çekmektedir.
Vajinismus, katı ahlak kurallarının geçerli olduğu toplumlarda daha sık görülür. Baskıcı ve korumacı, bir aile yapısı, cinsellikle ilgili ayıp ve günah düşünceleri, ilk gece hakkında yanlış ve abartılı bilgilendirmeler, geçmişte cinsel istismar ve taciz, cinsel bölgede yaşanan travma gibi durumlarda vajinismus gelişmesi daha sık görülür.
Hayır. Kanama olması şart değildir; esnek himende kanama olmayabilir. Merck tıp kitabına göre kadınların yarısından fazlasında, ilk cinsel ilişkide kanama olmamaktadır.
Hayır; ilk ilişkide bir miktar gerginlik sık görülür. İstemsiz kasılmalar da varsa bu durum süreklilik arz ediyorsa veya teşhis için deneyimli bir uzman tarafından değerlendirme gerekir.
Evet olabilir. Cinsel penetrasyonla aynı mekanizmayla tampon - fitil kullanamama, jinekolojik muayeneye izin vermeme gibi belirtiler vajinismus ile ilgili olabilir; değerlendirme önerilir.
Hayır. Vajinismusun farklı seviyeleri ve belirtileri vardır. Bazı kadınlar genital bölgeye dokunmakta bile zorlanırken, bazıları ağrılı da olsa birleşmeyi gerçekleştirebilir. Bu nedenle tedavi mutlaka bireysel yani, kişiye özel olmalıdır.
Belirtileri fark etmeniz önemlidir. Cinsel birleşme sırasında korku, kasılma gibi bulgularınız varsa vajinismustan şüphelenebilirsiniz. Ancak vajinismus hem psikolojik hem de fiziksel yönleri olan çok boyutlu bir sorundur; bu tanının alanında uzman bir hekim tarafından konulması daha doğrudur. Bu nedenle belirtileri fark ettiyseniz, bu konuda çalışan bir doktora gidip muayene olmanız en doğru yaklaşımdır.
Hayır. Vajinal tampon kullanımı, jinekolojik muayene veya vajina içine ultrason probu yerleştirilmesi gibi durumlarda da vajinismus tepkisi görülebilir. Vajinayla ilgili her türlü müdahale can sıkıcıdır.
Her vajinismus hastası muayenede zorlanır diye bir kural yoktur. Bazı kadınlar muayenede rahat olabilir ancak ilişki sırasında kasılma yaşayabilir. Ayrıca vajinismusun dereceleri farklıdır; düşük düzeyde vajinismusu olan bir kadın rahatlıkla muayene olabilir. Böyle bir durumdan şüpheleniyorsanız, mutlaka vajinismus alanında çalışan bir uzmana başvurmalısınız.
Vajinismusun farklı dereceleri vardır. Bazı kadınlar hiç birleşme sağlayamazken, bazıları zorlanarak da olsa ilişkiyi gerçekleştirebilir. Ancak birleşmenin ağrılı olması, kasılmalardan veya disparoni (ağrılı cinsel ilişki) gibi fiziksel nedenlerden kaynaklanabilir. Bu durumda bir uzmanın değerlendirmesi önemlidir.
Vajinismus yaşayan bir kadın öncelikle yalnız olmadığını bilmelidir; bu durum çok yaygındır ve tedavi edilebilir. İlk adım, güvenilir bir jinekolog veya cinsel terapistten profesyonel destek almaktır. Tedavi genellikle pelvik taban kaslarını tanıma ve kontrol etme, gevşeme teknikleri, kademeli desensitizasyon (adım adım alıştırma) ve gerekirse cinsel terapiyi içerir. Ayrıca partnerle açık iletişim kurmak, baskı ve suçluluk hissetmemek ve stres yönetimi için nefes, gevşeme veya mindfulness tekniklerini uygulamak sürece yardımcı olur. Vajinismus, doğru destekle tamamen aşılabilir ve sağlıklı cinsel yaşam mümkün hale gelir.
VAJİNİSMUS TEDAVİSİ
